اين سوره به سوره آداب نيز شهرت دارد
«حجرات» جمع «حجرة» است و چون در آيه چهارم اين سوره درباره حجرههاى خانه پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله سخن به ميان آمده، اين سوره حجرات ناميده شده است.
سه سورهى مائده، حجرات و ممتحنه با جملهى «يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا» شروع شده است.
با معنی بعضی کلمات :
«بَیْنَ یَدَیْ»: جلو. حضور.
- يغضون: غض: پائين آوردن صدا و پائين آوردن چشم، الغض: النقصان من الطرف و الصوت».
- «غض» به معناى پايين آوردن و كوتاه كردن است. اين واژه در قرآن، هم در مورد كوتاه كردن صدا به كار رفته و هم در مورد كوتاه كردن نگاه؛ چنانكه در مورد نگاه به نامحرمان، قرآن مىفرمايد: «قُلْ لِلْمُؤْمِنِينَ يَغُضُّوا مِنْ أَبْصارِهِمْ»
- «الْحُجُرَاتِ»: جمع حُجْرَة، اطاقها.
بن عباس به خانهى استادش مىرفت، ولى درِ خانه را نمىزد و صبر مىكرد تا خود استاد بيرون بيايد. از او پرسيدند: چرا در نمىزنى؟ و او در پاسخ اين آيه را تلاوت مىكرد: «وَ لَوْ أَنَّهُمْ صَبَرُوا حَتَّى تَخْرُجَ إِلَيْهِمْ لَكانَ خَيْراً لَهُمْ» اگر مردم صبر كنند تا تو از خانه خارج شوى براى آنان بهتر است.
فاسق: فسق: خارج شدن «فسقت الرطبة عن قشرها» يعنى خرما از غلاف خود خارج شد، به كافر فاسق گويند كه از ايمان خارج شده است، به گناهكار فاسق گويند كه از اطاعت خدا خارج شده است،
«فسق» در لغت به معناى خارج شدن است و در اصطلاح قرآنى، به خارج شدن از راه مستقيم گفته مىشود. اين كلمه در برابر عدالت به كار مىرود و فاسق به كسى گويند كه مرتكب گناه كبيرهاى شود و توبه نكند.
- اقتتلوا: قتال و اقتتال: جنگيدن و مقاتله كردن با همديگر «اقتتل القوم: تقاتلوا».
- اقسطوا: قسط (بكسر قاف: عدالت. در قاموس و اقرب الموارد آمده: قسط (بكسر اول) به معنى عدالت و به فتح آن به معنى ظلم است، طبرسى رحمه اللَّه فرموده: قاسط به معنى ظالم و مقسط به معنى عادل است، قرآن گفته او را تأييد مىكند، نظير: وَ أَمَّا الْقاسِطُونَ فَكانُوا لِجَهَنَّمَ حَطَباً جن/ 15.
«لمز» عيبجويى در روبرو و «همز» عيبجويى در پشت سر است «1» و «تنابز» نام بردن و صدازدن ديگران با لقب بد است.
- لا يغتب: غيبت: بدگويى از ديگران در غياب آنها و اگر آن عيب در او نباشد بهتان ناميده مىشود.
- شعوب: به نظر مىآيد: منظور از شعوب اقوام مختلطى است كه تيره و طائفه و خانواده در آنها ملحوظ نيست كه امروز آن را «ملت» گويند، امروز عربها مىگويند «الشعب الايرانى و الشعب المصرى» و منظور از قبائل تيرهها، خانوادههاى بزرگ و طائفهها هستند (رجوع شود به قاموس قرآن) در مجمع فرموده: شعب قبيله بزرگ است مانند ربيعه و مضر و قبائل كمتر از آنست مانند بكر از ربيعه و تميم از مضر و گويند: شعوب از عجم و قبائل از عرب است.
امام باقر عليه السلام فرمود: ايمان، چيزى است كه در قلب مستقر مىشود و انسان به وسيله آن به خدا مىرسد و عمل، آن باور قلبى را تصديق مىكند. ولى اسلام چيزى است كه در گفتار و رفتار ظاهر مىگردد، گرچه در قلب جاى نگرفته باشد.
در حديث مىخوانيم: ايمان، بالاتر از اسلام و تقوا، بالاتر از ايمان و يقين، بالاتر از تقوا است و در ميان مردم چيزى كميابتر از يقين نيست.